Tin tức nội bộ

Tin trong ngành

Tin ngoài nước

Thông tin chung

Kiến trúc sư Rafael Vinoly

Rafael Vinoly là người đứng đầu Công ty Kiến trúc Rafael Vinoly có danh tiếng trên thế giới do chính ông sáng lập năm 1983. Ông sinh ở Montevideo, Uruguay nhưng lại là một kiến trúc sư  quốc tịch Hoa Kỳ nổi tiếng với nhiều công trình thiết kế ở New York, Tokyo và Buenos Aires. Là con trai của đạo diễn phim có tiếng, đồng thời là giám đốc nghệ thuật của nhà hát opera Sodre, từ nhỏ cho tới 5 tuổi, Vinoly sống cùng gia đình ở Uruguay và Achentina. Sống trong môi trường âm nhạc từ nhỏ và là một sinh viên nghiêm túc của khoa Piano, Vinoly đã trở thành một nghệ sỹ biểu diễn chuyên nghiệp trước khi ông quan tâm tới lĩnh vực kiến trúc.

Sau khi tốt nghiệp kiến trúc sư tại Khoa kiến trúc đô thị trường Tổng hợp Buenos Aires, Argentina, Vinoly cùng với sáu cộng sự thành lập hãng kiến trúc Estudio de Arquitectura. Sau đó, nó đã trở thành hãng kiến trúc lớn nhất Châu Mỹ La tinh. Đồ án thiết kế cho Hiệp hội công nghiệp Argentina được giải đã mở đầu cho hàng loạt giải thưởng và đơn đặt hàng. Vào năm 1974, hãng kiến trúc Estudio de Arquitactura đã dành được hơn 50 giải thưởng thiết kế và triển khai xây dựng được trên 9,5 triệu feet vuông ở Nam Mỹ.

Năm 1978, Vinoly đến Hoa Kỳ với tư cách là giáo sư thỉnh giảng tại trường Tổng hợp Washington và trường Tổng hợp Havard. Bị cuốn hút bởi chủ nghĩa lạc quan và nền công nghệ cao của nước Mỹ, ông đã định cư lâu dài ở New York từ năm 1979 và thành lập hãng thiết kế kiến trúc, trang trí nội thất và qui hoạch đô thị. Vinoly tiếp tục giảng dạy ở nhiều trường Đại học Mỹ có danh tiếng như đại học Havard, đại học Yale, đại học Pennsylvania, đại học Columbia, Viện kiến trúc Nam Califonia và một số trường đại học ở Thuỵ Sỹ.

Phỏng vấn kiến trúc sư Rafael Vinoly (Phần 1)

Cuộc phỏng vấn diễn ra ngày 26 tháng 8.1999 tại Công ty thiết kế Rafael Vinoly do Biên tập viên  Kyung Won Seo và Phóng viên Jong Jin Kim của tạp chí Pro Architect (Hàn Quốc)  tiến hành.

Nền kiến trúc đương đại đang quốc tế hoá rất nhanh. Các kiến trúc sư, trực tiếp hoặc gián tiếp, đang thiết kế các công trình trên thế giới tại các đô thị được tái thiết và hình thành dưới ảnh hưởng của những điều kiện và thế lực khác nhau. Cùng với những lời khen ngợi, công trình xây mới ở bất kỳ đâu cũng có những lời chỉ trích hay phê phán đi kèm theo, đặc biệt là những công trình do kiến trúc sư nước ngoài thiết kế và xây dựng ở các nước đang phát triển. Điều này tạo ra xung đột giữa cái cũ và cái mới. Ở một số khía cạnh, công trình xây mới trong môi trường hiện hữu, dù muốn hay không đều tham gia vào quá trình biến đổi và phát triển của đô thị đó.

Sinh trưởng tại Châu Mỹ La tinh nhưng hành nghề ở New York, với tư cách là một kiến trrúc sư quốc tế, chắc chắn là Ông cũng phải đối mặt với những vấn đề đó. Thế giới đã biết đến Ông qua công trình có tầm cỡ đầu tiên là Tokyo International Forum. Khu trung tâm văn hoá giáo dục Sam Sung ở Seoul sắp khánh thành cũng được rất nhiều người khen ngợi. Những phóng viên Tạp chí PA thấy đây là thời điểm thích hợp để nhìn nhận lại những ý tưởng thiết kế cũng như viễn cảnh mối quan hệ giữa một kiến trúc sư quốc tế với các kiến trúc sư và độc giả Hàn Quốc. Chúng tôi hy vọng đây là dịp thích hợp để đối thoại với Ông với tư cách là một Kiến trúc sư thiết kế những công trình mới, độc đáo đang xây dựng tại đô thị Hàn Quốc.

PA: Chúng ta hãy bắt đầu cuộc đối thoạt từ câu chuyện về thời thơ ấu của Ông. Xin ông kể vắn tắt quá trình trưởng thành, từ nhỏ cho đến lúc vào đại học.

Vinoly: Chúng tôi đến từ Uruguay vốn là một đất nước đặc biệt. Đây là một trong những nước nhỏ nhất ở Nam Mỹ nhưng lại có bề dày truyền thống và văn hóa. Bố tôi là giám đốc nhà hát Opera quốc gia ở Uruguay, ông đã từng làm việc với rất nhiều nhạc sỹ và nghệ sỹ. Gia đình tôi chuyển đến Achentina khi tôi còn rất nhỏ và ở đó bố tôi bắt đầu làm việc tại nhà hát quốc gia Buenos Aires. Từ rất sớm, cuộc sống của tôi đã gắn liền với âm nhạc và nhiều loại hình nghệ thuật khác. Mẹ tôi là một nhà toán học. Hồi còn rất trẻ, Bà đã từng học kiến trúc và sau đó dành ra hai năm để theo đuổi toán học.

Cuộc đời của tôi gắn liền với âm nhạc ngay từ nhỏ và tôi đã theo đuổi con đường âm nhạc cho đến khi tôi vào đại học. Hồi đó tôi vẫn còn quá trẻ để có thể quyết định lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân. Tôi nhớ điều này rất rõ vì đây quả là một quyết định hết sức khó khăn với tôi khi lựa chọn nghề kiến trúc cho dù tôi cũng học kiến trúc từ rất sớm.

Tôi chọn nghề kiến trúc thực sự không phải là do ảnh hưởng từ mẹ mà là từ bạn bè. Tôi có một vài người bạn lớn tuổi hơn tôi, họ đã giúp đỡ tôi rất nhiều và thực sự có ảnh hưởng rất lớn tới quyết định của tôi. Chính vì vậy tôi đã được sớm tiếp cận với nghề kiến trúc ngay từ khi tôi mới 16-17 tuổi. Tôi thường nghĩ về nền văn hoá Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha vào những năm 40 và 50. Với tôi đó là môi trường rất đặc biệt, ý tôi muốn nói đặc biệt ở đây là đối với một gia đình làm nghệ thuật như gia đình tôi.

PA: Những ngôn ngữ nào thường được sử dụng trong gia đình Ông?

Vinoly: Trước kia và cả hiện nay, chúng tôi thường nói tiếng Tây Ban Nha ở nhà, thỉnh thoảng bố tôi phải sang Braxin làm việc và thế là cả gia đình tôi lại sống ở đó một vài năm, khi đó chúng tôi học tiếng Bồ Đào Nha.

PV: Ông đã bắt đầu nghề kiến trúc như thế nào? Có gì đặc biệt không?

Vinoly: Như tôi đã nói, mẹ tôi học ngành kiến trúc và hầu hết bạn bè của gia đình tôi đều làm nghệ thuật hoặc nghề xây dựng. Chính vì thế mà tôi cảm thấy rất gần với nghề này. Tôi nghĩ so với âm nhạc thì nghề kiến trúc sư ổn định hơn và an toàn hơn.

Nó an toàn hơn vì trong lĩnh vực âm nhạc thì phải cạnh tranh thường xuyên trừ phi anh lọt vào danh sách những người dẫn đầu, và điều đó thực sự là khó. Cách làm này của tôi có phần thận trọng. Tôi thấy rằng đây là một trò chơi rất lạ lùng, giữa cái mà xã hội chấp nhận với cái mà bạn nghĩ là mình nên làm và những cái mà bạn có thể làm.

Tôi nghĩ là mình đã định hướng rất chính xác. Thật là thú vị khi nghĩ đến vấn đề học hành. Thông thường thì các hoạt động chính của một con người không thể hiện trong thời học phổ thông, nhưng với riêng tôi thì điều này hơi khác biệt. Khi con người quyết định một điều gì đó, họ thường chỉ quan tâm tới dạng vật thể hoặc những thứ liên quan tới môi trường vật thể xung quanh họ chứ không dựa trên kiến thức nền mà họ có. Nghề kiến trúc hay thiết kế nói chung không phải là một môn học trong bất cứ một chương trình giáo dục phổ thông nào cả.

Ngân hàng thành phố Buenos Aires (`1970)	Thiết kế cải tạo Bảo tàng Nữ hoàng (1994)

PA: Đối với một kiến trúc sư thì công trình đầu tay được ví như mối tình đầu sẽ chẳng bao giờ có thể quên. Công trình đầu tay của ông là công trình nào, hãy nói đôi nét về hoàn cảnh, quá trình thiết kế và những cảm hứng sáng tác của ông.

Vinoly: Đúng vậy. Khi tôi mới bắt đầu học thì nhà trường tổ chức cuộc thi thiết kế xưởng gỗ. Đó là một công trình thực sự và có qui mô nhỏ. Tôi đã đạt giải trong cuộc thi và đó chính là công trình đầu tay của tôi. Mặc dù tôi không còn lưu lại hình ảnh nào về công trình này nhưng đó thực sự là một đồ án tuyệt vời. Tôi thiết kế công trình này vào khoảng đầu những năm 60, hình như 1962 hoặc 1963. Vào thời gian đó, Buenos Aires đang phát triển ào ạt như siêu đô thị đầu tiên ở đẳng cấp quốc tế. Tôi nắm rất chắc về lý thuyết về mối quan hệ giữa hình thái và chương trình, giữa cấu trúc và chức năng của công trình. Chính vì vậy công trình đầu tay của tôi là kết quả của hàng loạt những ý tưởng về việc gia công nguyên liệu bên trong xưởng.

Kết cấu công trình tương đối đơn giản. Đó là một hình vuông được gắn thêm hai trụ, giữa hai trụ thì có một lối vào và một cửa sổ mái. Cứ tưởng tượng, lúc đó tôi mới 18 tuổi. Với một sinh viên đại học thì làm được như vậy đã là một thành công lớn rồi.

PA: Xin ông nói thêm về giai đoạn thành lập Estudio de Aquitecture và hoạt động cùng với 5 công ty khác.

Vinoly: Thời gian đó, tôi đã gặp một người lớn hơn tôi 20 tuổi, ông là một nhà thiết kế tài ba, nhưng lại khởi nghiệp từ một người thợ xây và đã có nhiều năm làm việc ở các công trường xây dựng. Ông đã giới thiệu cho tôi một số nhóm kiến trúc sư trẻ năng động.

Lúc đó chúng tôi chưa có công trình thiết kế nào nên chúng tôi cùng tham dự các cuộc thi thiết kế. Thực sự là khi đó chúng tôi chưa có cơ cấu làm việc hoàn chỉnh. Khi chúng tôi đạt giải nhất Compton thì chúng tôi bắt đầu thành lập xưởng thiết kế riêng với một số giáo sư và vài sinh viên nhiều tuổi hơn tôi. Tất cả khi đó chỉ có 6 người. Năm 1968, do có biến cố quân sự nên  chúng tôi rời trường đại học và sau khi dành giải thưởng thì chúng tôi bắt đầu nhận được nhiều công trình hơn thông qua các cuộc thi thiết kế, do đó chúng tôi đã tổ chức được một cơ cấu hoạt động nhịp nhàng vì thành viên hầu hết là những kiến trúc sư có nhiều kinh nghiệm và họ lớn hơn tôi 13-14 tuổi. Tuy vậy chúng tôi là những thành viên hoàn toàn bình đẳng. Công ty của chúng tôi không giống những công ty điển hình vào thời điểm đó, chúng tôi không hề có bất kỳ mối quan hệ gia đình, tiền bạc hay những mối quan hệ như các công ty khác thường có. Nhưng cũng như ở Châu Âu, những dự án lớn luôn được lựa chọn qua những cuộc thi và chúng tôi thì rất thạo việc này.

PA: Ông đến Hoa Kỳ khi nào? Có lý do đặc biệt nào không khi Ông quyết định tới đây? Hãy nói cho chúng tôi về những nỗ lực của Ông để ổn định cuộc sống và nghề nghiệp ở New York.

Vinoly: Tôi đến Hoa Kỳ ngay sau một thời kỳ làm việc hết sức bận rộn. Lúc đó tôi 32 tuổi. Chúng tôi thực hiện rất nhiều công trình cơ sở hạ tầng phục vụ giải bóng đá thế giới năm 1970. Chúng tôi xây dựng hai sân vận động và trụ sở đài truyền hình quốc gia. Đó là thời gian thật tuyệt vời bởi vì tất cả mọi thứ được tiến hành nhanh chóng mà không gặp bất kỳ một can thiệp nào từ bên ngoài. Tất cả mọi việc được hoàn thành trong vòng chưa đầy hai năm. Khi chúng tôi hoàn thành xong những công trình này, thì có một người đã phát hiện một số công trình của chúng tôi ở Achentina như trụ sở ngân hàng thành phố… Những công trình này đã được giới thiệu trên tạp chí Progressive Architecture in America. Người đã nhận ra những công trình đó là Kenneth Framton.

Ngay sau đó tôi được trường đại học Washington mời giảng dạy. Tôi đến Hoa Kỳ nhưng lúc đó tôi nói tiếng Anh rất kém nên lại trở về nước. Nhưng khi trở về nước, lần đầu tiên tôi cảm nhận được tính độc tài chuyên chế của chính quyền đương thời. Tôi cảm thấy những quan niệm đạo đức của mình khó có thể song hành với hiện thực xã hội. Vì vậy tôi cho rằng không thể tiếp tục hành nghề ở trong nước. Tôi có những ý tưởng riêng, cho nên không thể dửng dưng với hiện thực đó.

PA: Ông làm thế nào để ổn định cuộc sống ở một đất nước có nền văn hoá hoàn toàn xa lạ như Hoa Kỳ?

Vinoly: Điều này thực sự là rất khó đối với tôi. Một trong những điều quan trọng, quan trọng hơn cả khía cạnh hành nghề, đó là những trải nghiệm bản thân. Tôi chắc rằng anh cũng có những kinh nghiệm đó. Những sự khác biệt không ngờ tới xuất hiện khi chuyển dịch từ nền văn hoá này sang nền văn hoá khác. Với tôi, đó thực sự là những trải nghiệm quí báu. Khi mới đến nước Mỹ tôi không có việc làm và cũng không quen ai. Đó cũng là thời gian tồi tệ nhất của thị trường bất động sản ở Manhattan. Vì thế tôi thấy cần phải nối lại mối quan hệ với các khách hàng cũ, kể cả Châu Âu.

Tôi luôn có ý định làm một điều gì đó và tôi đã gặp rất nhiều may mắn. Một điều đáng nhớ ở thời điểm đó là xu hướng mở cửa của xã hội và của thành phố. Chúng tôi chấp nhận bối cảnh hiện tại của Manhattan rồi biến nó thành cơ hội để làm việc. Thành phố này thực sự mở rộng để đón chào mọi người.                                            

PA:  Có một phong cách kiến trúc cụ thể hay một kiến trúc sư nào có ảnh hưởng lớn tới các sáng tác của Ông hay không?

Vinoly: Câu trả lời của tôi là có, nhưng không có gì đặc biệt, và lại có rất nhiều. Nhìn ngược lại, khi bạn đã vượt qua một mốc nào đó rồi và bạn đã từng làm một khối lượng lớn công việc thì bạn sẽ nhận ra rằng mình chỉ có thể làm được một số ít việc. Hình tượng và thái độ trong kiến trúc luôn gắn kết với những điều mà bạn có thể nhận thức, nó vừa bao hàm tính chính thức vừa mang tính quan điểm. Rất nhiều người có ảnh hưởng tới các sáng tác của tôi. Tuy nhiên tôi không thể đưa ra một danh sách tất cả những người đó. Tuy nhiên, tôi rất thích phong cách của Alto và Mies.

(Hết phần 1)

Theo Tạp chí Pro Architect (Hàn Quốc) Số 16.

Liên Hoa và Khánh Vũ dịch từ tiếng Anh

Trung tâm Thông tin – Thư viện