Tin tức nội bộ

Tin trong ngành

Tin ngoài nước

Thông tin chung

Kiến trúc sư Rafael Vinoly (Phần 2)

Rafael Vinoly là người đứng đầu Công ty Kiến trúc Rafael Vinoly có danh tiếng trên thế giới do chính ông sáng lập năm 1983. Ông sinh ở Montevideo, Uruguay nhưng lại là một kiến trúc sư  quốc tịch Hoa Kỳ nổi tiếng với nhiều công trình thiết kế ở New York, Tokyo và Buenos Aires. Là con trai của đạo diễn phim có tiếng, đồng thời là giám đốc nghệ thuật của nhà hát opera Sodre, từ nhỏ cho tới 5 tuổi, Vinoly sống cùng gia đình ở Uruguay và Achentina. Sống trong môi trường âm nhạc từ nhỏ và là một sinh viên nghiêm túc của khoa Piano, Vinoly đã trở thành một nghệ sỹ biểu diễn chuyên nghiệp trước khi ông quan tâm tới lĩnh vực kiến trúc.

Sau khi tốt nghiệp kiến trúc sư tại Khoa kiến trúc đô thị trường Tổng hợp Buenos Aires, Argentina, Vinoly cùng với sáu cộng sự thành lập hãng kiến trúc Estudio de Arquitectura. Sau đó, nó đã trở thành hãng kiến trúc lớn nhất Châu Mỹ La tinh. Đồ án thiết kế cho Hiệp hội công nghiệp Argentina được giải đã mở đầu cho hàng loạt giải thưởng và đơn đặt hàng. Vào năm 1974, hãng kiến trúc Estudio de Arquitactura đã dành được hơn 50 giải thưởng thiết kế và triển khai xây dựng được trên 9,5 triệu feet vuông ở Nam Mỹ.

Năm 1978, Vinoly đến Hoa Kỳ với tư cách là giáo sư thỉnh giảng tại trường Tổng hợp Washington và trường Tổng hợp Havard. Bị cuốn hút bởi chủ nghĩa lạc quan và nền công nghệ cao của nước Mỹ, ông đã định cư lâu dài ở New York từ năm 1979 và thành lập hãng thiết kế kiến trúc, trang trí nội thất và qui hoạch đô thị. Vinoly tiếp tục giảng dạy ở nhiều trường Đại học Mỹ có danh tiếng như đại học Havard, đại học Yale, đại học Pennsylvania, đại học Columbia, Viện kiến trúc Nam Califonia và một số trường đại học ở Thuỵ Sỹ.

Phỏng vấn kiến trúc sư Rafael Vinoly (Phần 2)

PA: Ông quan tâm tới những vấn đề gì trong kiến trúc?

Vinoly: Tôi quan tâm tới ý niệm về nét tao nhã khi tiến hành công việc một cách có lý trí. Tôi luôn xem xét tới nhiều khía cạnh, không chỉ tính vĩnh cửu mà còn độ bền của công trình,  những chiến lược chính trị xã hội quan trọng chứ không chỉ đơn thuần vấn đề thẩm mỹ. Tôi nghĩ đó là những nét bản thể của nghề xây dựng, những thứ có quên đi thì chúng lại quay trở lại bằng cách nào đó.

Người ta luôn cho rằng quan điểm này không mấy diễn cảm. Tôi thì không nghĩ vậy bởi vì vấn đề chính là ở chỗ theo anh thì thế nào gọi là sự diễn cảm. Không thể không thừa nhận mối liên quan giữa mục đích xây dựng công trình và bản thân công trình đó. Tôi nghĩ rằng, những gì anh làm với tư cách là một kiến trúc sư cũng là một hình thức đào tạo. Phải thừa nhận rằng anh có thể nhận ra được người ta nghĩ gì và cần gì. Anh có thể ghi nhớ chúng bằng ý nghĩa và bằng cảm giác về mục tiêu nhằm góp phần biến đổi xã hội. Mọi đối tượng đều có một đặc điểm rất khó mô tả, đó là nó làm cho anh cảm thấy khác đi chứ không phải là làm khác đi, và nó cũng làm cho anh hiểu khác đi một số điều. Đó là một đặc tính khác thường và nó cũng không liên quan gì tới vấn đề phong cách hay những tìm tòi dị thường khác.

Nếu như anh tin tưởng chắc chắn vào một quy trình nào đó thì anh không cần phải quan tâm tới những thứ ngoài rìa, đó là một quá trình tác động tương hỗ giữa anh với khách hàng cùng với hàng loạt hạn chế của đồ án và bối cảnh văn hoá. Trong quá trình đó, mọi thứ đơn độc đều có tầ cỡ nghệ thuật. Ở đây, tôi hiểu nghệ thuật không phải là sự miêu tả mà là chất xúc tác bắt anh phải tư duy. Đó là cái mà tôi thấy ngày nay được quan tâm hơn cả.

PA: Ông có nhiều kinh nghiệm trong thiết kế nhà riêng phải không?

Vinoly: Vâng chúng tôi đã thiết kế rất nhiều nhà và ở đây chúng tôi cũng có một số công trình. Tôi cho rằng thiết kế nhà không phải là một thực nghiệm và bản thân căn nhà cũng không phải là chỗ để thử nghiệm. Công trình nào cũng là thực nghiệm, vấn đề là anh hiểu thế nào là thực nghiệm.

Thiết kế nhà riêng khá phức tạp, đôi khi còn quá phức tạp, vì vậy tôi cho rằng thiết kế nhà riêng là một mảng rất thú vị do tính xúc cảm của nó .

PA: Gần đây Ông có thiết kế công trình nhà ở nào không?

Vinoly: Chúng tôi vừa mới hoàn thành một căn nhà cho một nhà sưu tập nghệ thuật ở Nam Mỹ và đang xây nhà cho bản thân tôi.

Nhưng dường như anh quan tâm tới những dự án lớn như những tổ hợp nhà ở đô thị thì phải. Điều đó hoàn toàn đúng, tôi thực sự thích những dự án quy mô lớn bởi vì chúng mang tầm cỡ chính trị xã hội. Kiến trúc công cộng quan tâm giải quyết nhiều vấn đề hơn là nhà ở tư nhân và nó được quy định bởi nhiều yếu tố xã hội và sự kiện.

PA: Thiết kế nhà riêng có phải là mục đích cuối cùng của một kiến trúc sư hay không?

Vinoly: Không, tôi hoàn toàn không nghĩ vậy. Tôi hiểu ý anh, tôi cho rằng ý tưởng thiết kế và xây dựng công trình bao trùm nhiều khía cạnh hơn chứ không đơn thuần chỉ là thiết kế một chỗ trú ẩn cho con người.

PA: Dương cầm và biểu diễn dương cầm có ý nghĩa như thế nào đối với Ông?

Vinoly: Như quan điểm của cá nhân tôi, nó có hiệu quả rất lớn về mặt tâm lý, nhưng rất khó để có thể hình tượng hoá hoặc mô tả điều này vì nó rất trừu tượng. Đó cũng là cái mà những qui luật về sự tuyệt vời là hiển nhiên. Nói một cách khác, nếu bạn là người tốt thì bạn sẽ tốt với tất cả mọi người và hoàn toàn không có sự nhập nhằng như ở các loại hình nghệ thuật khác kể cả kiến trúc. Âm nhạc mang lại cho con người sức mạnh nội sinh lớn lao. Tôi muốn nói rằng âm nhạc gắn bó nhiều nhất với cảm xúc.

Xét về khía cạnh thẩm mỹ thì tôi cho rằng âm nhạc thật sự là tinh khiết. Âm nhạc không phải là sự trốn tránh hiện thực khách quan, nó là sự đối chiếu giúp cho chúng ta hiểu ra nhiều vấn đề của cuộc sống.

PA: Bà Diana vợ Ông có ý nghĩa như thế nào đối với sự thành công của Ông?

Vinoly: Cô ấy là một phần không thể thiếu trong cuộc đời tôi. Cô ấy có tất cả những phẩm chất để làm cho tôi ngưỡng mộ, đó là phẩm cách và vẻ tao nhã. Cô ấy không phải là một kiến trúc sư nhưng có đầu óc sáng tạo và sự nhạy cảm tinh tế, tất cả những điều đó ảnh hưởng rất lớn tới cuộc đời và sự nghiệp của tôi.

PA: Thiết kế kiến trúc là một quá trình nhận diện ngữ cảnh bằng cách trực tiếp tham gia vào đó. Hiện tại, Ông đang thiết kế rất nhiều công trình trên khắp thế giới, từ châu Mỹ La tinh, Bắc Mỹ tới các nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc. Làm thế nào Ông có thể thiết kế các công trình phù hợp với mỗi đất nước và mỗi nền văn hóa? Ông đánh giá vai trò của những ngữ cảnh đó trong các đồ án thiết kế như thể nào?

Vinoly: Trong một nền văn hoá khác, cá nhân bạn phải tự điều chỉnh để phù hợp với điều kiện xã hội. Bạn phải học rất nhiều vì vốn hiểu biết của bạn về nền văn hoá mới ấy còn rất hạn chế, và sự khác biệt về văn hoá thì lớn hơn nhiều so với bạn nghĩ. Vì vậy bạn cần có sự chuẩn bị để đón nhận những thay đổi đó và chỉ khi bạn thực sự trải nghiệm thì bạn sẽ hiểu nhiều về một nền văn hoá khác. Nếu bạn lắng nghe và quan sát những khác biệt mang tính văn hoá đó thì chính bạn cũng có thể cung cấp những nét văn hoá riêng của dân tộc mình vào kho tàng văn hoá chung và cũng giúp cho mọi người hiểu hơn những phản ứng của mình và những giá trị văn hoá bất biến. Điều này được thể hiện rất rõ ở Nhật Bản.

PA:  Xin Ông nói những nét chính về công trình Tokyo Forum. Ý tưởng thiết kế được xuất phát từ biểu trưng của hãng hàng không PAN AM phải không? Có phải Ông tăng cường hiệu quả của quá trình thiết kế bằng sự trợ giúp của máy tính? Chủ đề chính của đồ án có phải là quảng cáo hay không?

Vinoly: Kiến trúc sư nào cũng cố gằng gắn kết công trình của mình với thực địa ngay từ phác thảo đầu tiên. Tôi luôn quan tâm tới những thời điểm có thể cảm nhận được rõ ràng những đặc điểm quy định của thực địa trên phương diện tổng thể, chứ không chỉ đơn thuần là hình dáng của khu đất. Điều này liên quan tới những tiêu chí để tổ chức đội ngũ thiết kế sao cho công việc tiến triển tốt. Khu đất thiết kế công trình rất khó thiết kế do có hình thù rất kỳ lạ, tuy vậy tôi lại cho rằng như thế lại tốt.

Trong thời gian diễn ra cuộc thi thì tôi gần như là đã bỏ cuộc, lúc đó tôi quyết định sang châu Âu trong vòng một tuần. Trên máy bay, tôi tình cờ nhìn thấy biểu tượng của hãng hàng không PA NAM. Nó là những đường cong với bán kính khác nhau và chủ yếu là nó thể hiện giải pháp kết nối một hình hình học với khả năng tạo lập một không gian rộng lớn, đồng thời cho phép phát triển những đơn vị không gian rất tự nhiên kiểu những không gian trong nhà biểu diễn. Đối với tôi, đó là những ý tưởng thiết kế vô cùng tuyệt vời và là thời điểm vô cùng may mắn, nó cho phép phát triển giải pháp thiết kế kiến trúc cơ bản vượt qua được tính công năng đơn thuần. Điều đó tạo khả năng cho công trình đạt được những tầm cỡ mới về tính quần chúng mà chương trình cuộc thi không đặt ra. Rõ ràng rằng những điều này nảy sinh ra từ ý tưởng thiết kế chứ không phải từ đầu bài thi.

Vì vậy chúng tôi đến Tokyo để phải thuyết phục ban tổ chức rằng chúng tôi có thể chiến thắng cuộc thi và chúng tôi có đầy đủ cơ sở vật chất để triển khai công việc. Sau đó thì tôi đã chiến thắng và trở thành một kiến trúc sư được đăng ký hành nghề tại Nhật Bản. Đó là những kinh nghiệm hết sức quí báu bởi vì phải mất nhiều năm ngược xuôi, chúng tôi mới có thể đạt được điều mà mình thực sự mong muốn. Trong thời gian thiết kế công trình chúng tôi cũng thiết lập được một hệ thống trợ giúp thiết kế từ công nghệ Internet, vào thời điểm đó thì chưa có thư điện tử.

PA: Ông thực sự có con mắt tinh tường và sự nhạy bén trong khi thiết kế các công trình. Ông đã tiến hành công việc đó như thế nào? Xin Ông giải thích với trường hợp cụ thể là công trình Tokyo International Forum.

Vinoly: Tôi nghĩ rằng vấn đề là ở quan điểm về quá trình thiết kế. Khi anh nhận thức được thế nào là âm nhạc với những nét cụ thể cũng như hành động, thì anh sẽ thấy quá trình triển khai thiết kế công trình khá là đơn giản chứ không kịch tính và siêu hình nữa. Khi đó anh cảm thấy dễ tiếp cận với bản chất của quá trình thiết kế xây dựng và anh có thể phân tích được những vấn đề không cụ thể khác. Với những công trình thiết kế phức tạp, tôi cố gắng mô tả những vấn đề khó để không những tôi hiểu được mà những người khác cũng hiểu bởi vì tôi nghĩ rằng nhận thức được đâu là vấn đề khó cũng có nghĩa là sẽ tìm ra được lời giải và ngược lại. Tại những lúc nhất định, người kiến trúc cần phải biết được anh ta đang làm gì và hành động đầu tiên này cũng là bước thiết kế đầu tiên. Tôi cho rằng nếu có thể lý giải được cái gì đang diễn ra để có thể thấm nhuần quá trình thiết kế cũng gây cho ta sự vững tâm. Đó là một bước rất cần thiết và anh cần phải học để mô tả nó rõ ràng. Đối với tôi, điều quan trọng là làm rõ kiến trúc là gì và thế nào là ý tưởng kiến trúc. Nếu như anh định rút ra điều cơ bản nhất trong nỗ lực hiện thời của anh, có khi anh không biết phát biểu bằng lời nói như thế nào. Kiến trúc không phải là những ý tưởng điêu khắc tạo hình, cũng không phải là ý tưởng xã hội học hoặc ý tưởng về sự mô tả. Kiến trúc là ý tưởng liên kết hình thức với những gì mà người ta cho là sẽ diễn ra trong đó. Đó là một dạng ý tưởng hết sức độc đáo. Khi một ai đó diễn đạt mối quan tâm của mình, anh có thể mô hình hoá nó và vẽ ra một cấu trúc khái niệm bao trùm lên tất cả các vấn đề đó. Điều đó truyền cho anh sự kích động rất mạnh. Đó là thời điểm mà anh thấy có đủ năng lực  tổng hợp trí tuệ và sức lực để sản sinh ra một tác phẩm kiến trúc.

(Hết phần 2)

Theo Tạp chí Pro Architect (Hàn Quốc) Số 16.

Liên Hoa và Khánh Vũ dịch từ tiếng Anh

Trung tâm Thông tin – Thư viện