Tin chuyen nganh

• Flint RiverQuarium
• Bảo tàng nghệ thuật Tacoma
• Bảo tàng giáo dục Tang và Phòng trưng bày nghệ thuật.

Cũng như các công trình của mình, Antoine Predock luôn phấn đấu để thành công cả về sự ăn khớp và sự nổi trội. Cưỡi trên chiếc xe mô tô sản xuất thời kỳ 1917 – 1930 trên những con đường bụi bặm hay dọc theo những lối mòn lầy lội vùng núi, ông khắc họa hình ảnh một người hoạt động không chính thống – người đàn ông cô độc vừa chìm đắm, vừa nổi bật trong khung cảnh thiên nhiên gồ ghề, lởm chởm nhưng tuyệt đẹp. Những công trình của ông cũng muốn đạt được điều này theo hai con đường: trở thành một phần nhưng đồng thời lại nổi bật lên trong khung cảnh. Trong những tác phẩm thành công, Predock và công trình kiến trúc của ông đã xoay sở và đạt được mối tương quan khéo léo và nhạy cảm này.

Trên bức tường phía sau quầy tiếp tân tại xưởng thiết kế của ông ở Albuquerque, hai bức ảnh đen trắng lớn chụp các di tích Chaco Canyon và Pueble Bonito đã định vị bộ sưu tập những phác họa các công trình của Predock. Những cấu trúc xây bằng gạch đầy ấn tượng của người Da đỏ Anaxazi trong giai đoạn 850 – 1150 có vai trò như những hòn đá thử vàng cho kiến trúc của Predock: Tổ hợp những thành tố biểu tượng (những phòng hành lễ hình tròn của người da đỏ, những ngôi nhà hình hộp, những bức tường dày) như mọc lên từ những ngọn đồi hoang vắng. Công trình của Predock cũng mang những đặc tính gen sinh học, biểu hiện công năng như những sê ri hình thức lặp đi lặp lại (hình nón, kim tự tháp, khối hộp lập phương), chúng trở thành cuốn tự vựng thiết kế vừa phổ quát, vừa có cá tính cá nhân mạnh mẽ.

Predock thể hiện niềm đam mê chuyển động của mình bằng cách cho xếp dọc theo một bức tường trong xưởng thiết kế chính một dãy xe mô tô cổ điển. “Kiến trúc là một cuộc viễn hành”, ông nói, “viễn hành cả về thể xác và tư tưởng”. Sinh trưởng tại Lebanon vùng Missouri, vào năm 1936, ông chuyển tới miền Tây Nam để vào học tại Trường Tổng họp New Mexico. Trong khi học về kỹ thuật cơ khí, vào mùa hè, ông làm việc tại xưởng hàng không gần đó.

Albuquerque. “Tôi thích nghĩ về máy móc và công nghệ trong mối liên quan tới cảnh quan và kiến trúc”, ông nói. Trong khi theo học lớp kiến trúc do Don Schlagel phụ trách, Predock quyết định từ bỏ nghề cơ khí. “Schlagel trở thành người đỡ đầu, ông đã chỉ cho tôi thấy kiến trúc cần phải như thế nào”.

Schlagel cũng khuyến khích ông nhìn xa hơn New Mexico. Dù rằng chưa bao giờ đi quá Misssisippi, Predock cũng chuyển tới New York và theo học tại Trường Tổng hợp Columbia. Ở đây, ông đã làm bạn với những vũ công và xem các cuộc trình diễn của Merce Cunningham và John Cage. Tại Trường Tổng hợp Columbia, ông gặp Jennifer Linnell – một vũ nữ đã trở thành người vợ và nàng thơ đầu của ông. Xem nàng múa và cả biểu diễn cùng nàng, ông nắm được cơ thể con người chuyển động trong không gian như thế nào. “Những công trình của tôi được thiết kế hết sức chuyên nghiệp,” Predock khẳng định. “Khi xem Jennifer múa, tôi bắt đầu suy nghĩ về nghệ thuật khiêu vũ trong kiến trúc”.

Sau khi tốt nghiệp, Predock và Linnell chuyển tới Albuquerque và dựng nên một ngôi nhà nhỏ có xưởng thiết kế. Qua nhiều năm, ngôi nhà nhỏ này đã trở thành nổi tiếng một cách may mắn, giống hệt như biểu thức vật lý của lý thuyết Cage về cơ hội và bất ngờ. “Chúng tôi muốn tạo dựng một địa điểm tập hợp nhiều ngành và phá vỡ ranh giới giữa sống và làm việc”, ông nói. Dù rằng Predock và Linnell không còn sống với nhau trong ngôi nhà này, đây vẫn là xưởng thiết kế kiến trúc của ông trải dài trong khu vực những căn nhà ở nhỏ gắn liền với nhau bằng hàng rào cây linh sam được cắt tỉa và những khoảng sân viền gạch với những cây bông. Hiện nay, Predock kết hôn với Constance DeJong – một nhà điêu khắc đã hợp tác với ông trong những đồ án thiết kế như Minnesota Gateway Landmark, một tượng đài Cor-Ten hoành tráng kề bên công trình Minnesota Gateway của Predock bên cạnh Trường Tổng hợp Minnesota ở Minneapolis.

Ký họa từ những cuộc viễn du giúp chúng ta hiểu
về nghệ thuật kiến trúc và cảm giác của Predock
về địa danh.

Xuất phát từ La Luz Community, một bức tường thành cao dốc đứng kết hợp từ các khối nhà xây dựng những năm 1970 trên một bờ đất cao dọc theo sông Rio Grande ở Albuquerque, công trình của Predock là điểm mấu chốt của địa điểm xây dựng. Do La Luz có những công trình xây bằng gạch không nung và thể hiện như một bộ phận hữu cơ của cảnh quan tổng thể, Predock nhanh chóng nổi tiếng như một người gắn bó hòa hợp với địa điểm cư trú. Ai cũng nghĩ ông là kiến trúc sư người địa phương. Điều này giúp ông tạo lập được những điểm nhận diện khác biệt với các nhà kiến trúc trào lưu Hiện đại. Nó cũng trở thành một cái vòng Kim cô mà ông phải cố hết sức để thoát được ra ngoài.

Các đồ án tiếp theo như Trung tâm Tự nhiên Rio Grande ở Albuquerque (1982) và Trung tâm Nghệ thuật tạo hình Nelson tại Trường Đại học Tổng hợp bang Arizona ở Tempe (1989), một lần nữa, các đồ án này chứa đựng mối liên hệ chặt chẽ với những địa danh cụ thể - trung tâm nghệ thuật hình thành một hòn giả sơn từ các khối nhà giật cấp, những sân thượng xây gạch và những không gian mát mẻ và yên tĩnh kiểu hang động.

Predock thường ví những đặc trưng của địa điểm như một mặt cắt đường với nhiều lớp ảnh hưởng, từ nền đá gốc nằm sâu ở dưới và những đồ tạo tác cổ tới phần bồi thêm mới hơn của asphalt và các cấu trúc khác. “Tôi cố gắng hiểu địa điểm xây dựng ở mức độ sâu sắc hơn là những khía cạnh môi trường hoặc vật thể đơn thuần”, ông lý giải. “Nó chứa đựng những thế lực văn hoá và trí tuệ. Đó là một phương pháp tiếp cận toàn diện kết hợp một số bộ môn khác nhau và nó nhìn nhận địa điểm như một vật thể năng động”.

New Mexico đã giúp Predock định hình quan điểm của mình về địa điểm, tuy vậy ông không bó hẹp chỉ trong kiến trúc. “Những bài học tôi đã tiếp thụ được ở đây về phương thức ứng xử với những thế lực của địa điểm có thể ứng dụng bất cứ đâu”, ông nói. “Không phải là tôi phát minh ra phương pháp luận mới cho những bối cảnh mới. Dường như là New Mexico đã chuẩn bị sẵn cho tôi điều này rồi”.

Indian, Trường Cộng đồng, 2007 – Tọa lạc trên khu đất rừng rọng 200 acre cách khu trung tâm Milwaukee 10 dặm, ngôi trường tử mẫu giáo đến hết lớp tám đã gắn liền những khối nhà với cảnh quan, thiên nhiên đã tham gia vào bố cục như một công cụ giáo dục quan trọng.

Quá trình sáng tác của Predock bắt đầu với việc ông và các cộng sự nghiên cứu và phác thảo trên những cuộn giấy lớn cắt dán và ghép với nhau. Sau đó các cộng sự ghép nối các miếng bìa cứng cho mỗi yếu tố công năng trong nhiệm vụ thiết kế và ông sử dụng chúng để là mô hình đất sét cho công trình. Trong khi nặn và chạm khắc đất sét, Predock bắt đầu định hình đồ án thiết kế, giống như các nhà điêu khắc thường làm. Sau đố các cộng sự chụp ảnh mô hình bằng máy ảnh số và sử dụng những hình ảnh này để tạo lập bản vẽ và mô hình số hóa. Ông khẳng định “máy tính làm quá trình thiết kế trở nên tổng thể và phong phú”.

Hiện tại Predock đang thiết kế 20 công trình tại văn phòng chính ở Albuquerque và các văn phòng vệ tinh ở Indianapolis, Los Angeles và Đài Loan. Cũng như các kiến trúc sư khác, ông có một số đồ án thiết kế yêu thích không bao giờ được xây dựng, trong đó có khu resort sinh thái nhạy cảm tại Morocco và một khách sạn 3500 phòng với một casino tại Las Vegas có tên gọi là Plato Atlantis. Dù không tham gia nhiều cuộc thi, ông đã chiến thắng trong hai cuộc thi quốc tế mới đây: Chi nhánh phía Nam của Bảo tàng Quốc gia Đài loan và Bảo tàng Quyền con người Canada ở Winnipeg, Hai đồ án này đang được tích cực triển khai hứa hẹn là những công trình chủ đạo của ông. Như đã thấy qua toàn bộ sự nghiệp sáng tác của ông, Những cội nguồn cuốn hút Predock trong các đồ án thiết kế này là địa chất, cảnh quan và văn hóa.

Bảo tàng Quyền con người Canada, Winnipeg, 2009 – Đồ án được giải này đặc trưng với lớp kính bọc “dạng mây” với những tế bào quang điện gắn tại một số khu vực, một Khu vườn Thưởng ngoạn và một Tháp Hy vọng.

Tuy giờ đã 70 tuổi, ông vẫn tỏ ra nhanh nhẹn như trước. Hiện tại ông đang triển khai khoảng 20 đồ án thiết kế cùng với 35 cộng sự tại Albuquerque và các văn phòng nhỏ hơn ở Indiana, Los Angeles và Đài Loan. Trong khỏang hơn một năm vừa qua, ông đã giành được hai giải thưởng quốc tế: một là cho chi nhánh Bảo tàng Quốc gia tại thành phố Taibo, Đài Loan và một cho Bảo tàng Canada về Quyền con người tại Winnipeg.

Trong quá trình bắt đầu thiết kế Bảo tàng Quốc gia, ông phác thảo công trình của mình như một cảnh quan trừu tượng trên một cuộn giấy dài 22 foot. Công trình có phần bệ bằng đá hoa cương, một không gian trung tâm cao vút mà ông ví như ngọn núi bằng ngọc bích và những gallery bọc đồng uốn lượn xung quanh sảnh chính và nối với nhau bằng những chiếc cầu dạng ruy băng. “Với tư cách là một kiến trúc sư ngoại quốc, tôi không thiết kế một công trình hay một khu vườn kiểu Trung hoa”, ông nói. Nhưng ông sử dụng sử dụng nước, đá và một phương pháp tiếp cận phân đoạn để tạo lập không gian. Đó là phương pháp tiếp cận kiến trúc truyền thống Trung hoa đặc trưng theo lối hiện đại. Thiết kế Bảo tàng Quyền con người của Canada sử dụng những gallery nằm trên cột đá bao bọc trong đám mây bằng kính. Để tạo ra mây, ông sử dụng kính ốp với những tế bào quang điện tại một số vị trí. Cả hai đồ án thiết kế tại Đài Loan và Canand đều dự kiến hoàn thành trong năm 2009.

Những năm gần đây, ông tạo lập được những ảnh hưởng mới. Với tư cách thâm căn cố đế là một người lãng du phác thảo bất cứ chỗ nào đi qua, Predock nói về một thứ năng lượng hỗn độn trong các khu chợ đêm Châu Á và những hình ảnh trong mơ của thế giới ngầm dưới nước. Những ý tưởng này dần thấm đẫm trong các tác phẩm của ông qua những chuyến đi thường xuyên tới Trung Hoa và môn lặn với bình khí nén mà vợ ông rất hâm mộ và ủng hộ. “Tôi trải nghiệm không gian trong cơ thể tôi cùng với thế giới ngầm trong nước. Tôi nhìn thấy một đàn cá tập hợp và cùng chuyển động và tôi thốt lên “đây chính là kiến trúc”.

Dù làm bất cứ việc gì – thiết kế hay bơi lặn, Antoine Predock đều dựa theo bản năng. Để chiêm ngưỡng và thấu hiểu những công trình của ông, người ta phải đụng chạm vào chúng, dẫm lên chúng, đi xuyên qua chúng, ngồi lên chúng. Nhiều năm trước đây, “trước khi bắt đầu thiết kế, người ta cần phải ngồi lên mặt đất và cảm nhận mảnh đất dưới cơ thể mình”. Trong dịp khác, khi tham quan ngôi nhà Turtle Creek ở Dallas, ông nhảy lên trên mái vòm chiếu sáng lớn hình tròn để thử sức chịu tải của nó. Lẽ ra là không nên làm như thế.

Những công trình thành công nhất của ông như Trung tâm Nghệ thuật tạo hình Nelson, Trung tâm di sản Hoa Kỳ ở Laramie, Wyorning và Nhà hát Spencer ở Alto – New Mexico hiện lên trên địa hình núi lởm chởm tưởng như chúng được các sức mạnh địa chất đẩy bật lên vậy. Chúng không nằm nhẹ nhàng trên mảnh đất mà ôm ghì lấy nó. Như thế, chúng trở thành một phần của cảnh quan, giống như những cấu trúc xây dựng ở Pueblo Bonito hợp nhất, tan chảy trên nền đất đỏ của Chaco Canyon.