Tin tức nội bộ

Tin trong ngành

Tin ngoài nước

Thông tin chung

Văn hoá tượng đài - cần một cái nhìn điềm tĩnh

Tượng đài Lý  Thái Tổ

Tượng đài cũng tác động mạnh đến sự lựa chọn của các thế hệ, nên một tượng đài thô thiển, không linh hồn thì thực sự là một sự phản tác dụng, tầm thường hóa nhân vật hoặc hình tượng được thể hiện.

Những ngày gần đây, việc lật lại những trang tư liệu về nạn đói năm 1945 với hơn hai triệu người chết đói đã làm dư luận xôn xao. Thế mới hay rằng một nỗi đau lớn ở tầm nhân lọai như vậy cũng vẫn có thể bị lãng quên. Có lẽ, những nỗi đau dễ được bồi lắng trong một đất nước đã mang trên mình quá nhiều vết thương do chồng chất thiên tai địch họa như Việt Nam chăng? Và nhiều người nghĩ đến việc xây dựng một Tượng đài tưởng niệm những nạn nhân của trận đói và để cảnh báo về một tội ác.

Sự kiện này gọi sự kiện khác, và chúng ta mới sực nhớ ra rằng, đất nước này còn có quá nhiều sự kiện và nỗi đau lịch sử tầm cỡ đáng để dựng tượng đài. Một Tượng đài Độc lập để kỷ niệm sự kiện đất nước Việt Nam giành được độc lập hòan toàn sau 200 năm - 2/9/1945. Một Tượng đài Thống nhất để kỷ niệm chiến thắng 30/4/1975 - sự kiện trọng đại của đất nước, chấm dứt 20 năm chiến tranh, non sông thu về một mối.

Ba tượng đài để giúp thế hệ sau dựng tượng đài chân thực và xứng đáng trong lòng mình về dân tộc và hào khí non sông. Đó là việc cần làm và nên làm.

Nhưng không vì thế mà chúng ta đơn giản với việc dựng tượng đài. Với một đất nước chiến thắng chồng chất chiến thắng, nỗi đau bồi lắng nỗi đau như Việt Nam, để chạm khắc vào thời gian và không gian cho hậu thế không quên lãng những kỷ niệm lớn thật không đơn giản. Nếu không sửa soạn một nhận thức có hệ thống, một cái nhìn mang tầm khái quát , điềm tĩnh, công bằng với cả quá khứ và hiện tại và đón trước tương lai. Nếu không được trang bị kiến thức thẩm mỹ tối thiểu về các phương diện hội họa, kiến trúc, điêu khắc và ý tưởng thi ca, người ta rất dễ lạc trong những mê cung. Mê cung đó là những định kiến thiên lệch và khiên cưỡng, bị chi phối bởi những ý kiến chủ quan của người chỉ đứng ở chân núi và điều duy nhất anh ta nhìn thấy là gốc cây trước mặt. Lịch sử nhiều lần minh chứng rằng sự thiển cận có thể đem lại những hậu quả khôn lường.

Năm 2004, sau 50 năm, Tượng đài chiến thắng Điện Biên đã được dựng. Rất cần thiết. Vậy chiến thắng quân Nguyên Mông xâm lược có dựng tượng đài không? Dựng ở đâu? Chiến thắng quân Tống, Chiến thắng giặc Nam Hán có dựng tượng đài?...

Dựng tượng đài để tưởng niệm những người chết đói? Rất cần thiết. Nhưng cũng có nhiều triệu người chết vì chiến tranh, tượng đài nào cho xứng để miêu tả và cảnh báo về nỗi đau này? Có thể mở rộng giới hạn thời gian đến bao nhiêu năm là vừa? Những sự kiện lớn mang tầm cỡ ảnh hưởng tới sự thay đổi của cả một đất nước ở những thế kỷ trước, nên ứng xử thế nào cho phải lẽ, bởi tượng đài hay bảo tàng, chính là sự ứng xử của hiện tại đối với quá khứ và tầm văn hóa của một đất nước lại được bộc lộ “nhỡn tiền “ qua các tượng đài.

Những sự kiện cỡ nào thì phải dựng tượng đài? Và biên độ thời gian? Trên đất Việt đau thương và thiện chiến, mỗi mảnh đất đều oằn vai trước tầng tầng lớp lớp những kỷ niệm mang tính lịch sử. Với một nước nghèo, trước khi dựng tượng đài lại càng phải trả lời nhiều câu hỏi mang tính thiết thực. Nhiều khi đó lại là một thứ xa xỉ, nếu đặt không đúng chỗ.

Cần tránh những điều “hối không kịp”. Cần miễn cho các thành phố khỏi phải chịu đựng những tượng đài thô thiển, những khối thạch cao và bê tông không linh hồn làm vết nhọ trên gương mặt. Trước khi kịp dựng những tượng đài, nên chăng, chúng ta cần có những chuyên gia am hiểu về lĩnh vực này, và rất cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia nước ngòai, nơi nào đã sáng tạo được những tượng đài làm sáng danh đất nước họ và trường tồn cùng thời gian. Cần quy hoạch tổng thể và ban hành một quy cách và quan niệm thẩm mỹ khả dĩ đem tới những điều tối thiểu về một “ Văn hóa tượng đài”.

Thật là nan giải và đáng tội nghiệp cho một thành phố, một địa phương chẳng may phải chịu đựng một vài tượng đài vô hồn, phản thẩm mỹ. Bởi vì tượng đài là một vật thể văn hóa được đem ra trưng bày ở nơi nổi bật nhất, nhiều người chiêm ngưỡng nhất nên chính bản thân nó phải đảm trách khá nhiều việc, trong đó rất quan trọng là khơi gợi những cảm xúc cao thượng và về cái đẹp ở những công dân hiện tại và tương lai, góp phần bồi trúc thần tượng của thời đại và khiếu thẩm mỹ tinh tế. Tượng đài cũng tác động mạnh đến sự lựa chọn của các thế hệ, nên một tượng đài thô thiển, không linh hồn thì thực sự là một sự phản tác dụng, tầm thường hóa nhân vật hoặc hình tượng được thể hiện.

Thực tế cho thấy, chữa chạy tượng đài phản thẩm mỹ là một vấn đề bất khả thi, vì tượng đài trong dân gian được quan niệm cũng như một thần tượng, được người đời gán cho ý nghĩa linh thiêng như thần linh, nên xưa nay, dù vụng về thô thiển đến mấy cũng chẳng có mấy người dám bạo gan phá bỏ...

Xin các nhà làm tượng và những nhà quyết định số phận tượng đài hãy miễn cho công chúng một vài điều nho nhỏ. Tượng đài sinh ra là để được chiêm ngưỡng, không phải để “trông” hoặc “xem”. Vì thế tượng đài phải xứng đáng một vật thể cao siêu xa vời.

Do tính chất và mục đích của nó, tượng đài khi dựng lên thường mang một vẻ cô đơn. Cái gì ở trên cao thì thường cô đơn. Không cô đơn chẳng phải tượng đài. Cần giữ cho tượng đài sự cô đơn sang trọng bởi vẻ đẹp và tính trường tồn của nó. Tượng đài - đó là những hình tượng được đặt trên một cái bệ để với tay trò chuyện cùng trời cao. Đó là câu chuyện của những thế kỷ.

Nước Việt trường tồn từ hàng ngàn năm nay và sẽ còn trường tồn. Và nó trường tồn bởi những giá trị nhân văn mang tính nhân lọai, không do ý thích nhất thời và khiên cưỡng của một nhóm người...

Vậy, xin hãy cẩn trọng!

Võ Thị Hảo

Theo Ashui.com

Trung tâm Thông tin - Thư viện